Australia

«Καλύτερα να μην ξέρει η Αυτής Μεγαλειότης»: O ρόλος της Βασίλισσας στην αποπομπή του Αυστραλού πρωθυπουργού Γκοφ Γουίτλαμ

• Bookmarks: 5


Η μυστική αλληλογραφία μεταξύ του Μπάκιγχαμ και του Γενικού Κυβερνήτη της Αυστραλίας Τζον Κερ αποκαλύπτει ότι στις σχετικές συζητήσεις της εποχής είχε αναφερθεί και η επιλογή της «έσχατης λύσης» δηλαδή της αποπομπής του τότε πρωθυπουργού Γκοφ Γουίτλαμ, αλλά η τελική απόφαση για την αποπομπή του κρατήθηκε μυστική από τη Βασίλισσα καθώς «ήταν καλύτερο για την βασίλισσα να μην γνωρίζει τίποτα εκ των προτέρων».

 Οι ιστορικές πλέον επιστολές που ανταλλάχθηκαν μεταξύ της Βασίλισσας, των εκπροσώπων της και του τότε Γενικού Κυβερνήτη Τζον Κερ, πριν από την αποπομπή του Γουάιτλαμ, δείχνουν ξεκάθαρα το βαθμό εμπλοκής των Ανακτόρων στα σχέδια που έκανε ο Κερ το 1975 για να απομακρύνει τον ηγέτη των Εργατικών.

 Οι 211 επιστολές, που ονομάστηκαν Επιστολές του Παλατιού, δόθηκαν τελικά στην δημοσιότητα την Τρίτη, μετά από τετραετή δικαστική διαμάχη που ξεκίνησε η ιστορικός Τζέιν Χόκινγκ. Η Χόκινγκ πέτυχε να αφαιρέσει ένα από τα τελευταία πέπλα μυστικότητας που κάλυπταν εδώ και δεκαετίες μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές κρίσεις που γνώρισε η Αυστραλία.

Η κρίση έφτασε στο αποκορύφωμά της στις 11 Νοεμβρίου 1975, όταν ο Κερ απέπεμψε τον Γουάιτλαμ.

Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας την περίοδο 1972-1975, Γκοφ Γουίτλαμ με τον Γενικό Κυβερνήτη Σερ Τζον Ρόμπερτ Κερ

Πριν από την αποπομπή του, ο Whitlam δεχόταν τεράστια πίεση από τη συντηρητική αντιπολίτευση της Αυστραλίας. Μια σειρά από σκάνδαλα και η μεγάλη νίκη στις εκλογές για την Γερουσία επέτρεψαν στην αντιπολίτευση που είχε επικεφαλής τον Μάλκολμ Φρέιζερ και κατείχε 30 έδρες στη Γερουσία έναντι 29 των Εργατικών να εμποδίσει την ψήφιση του προϋπολογισμού ώστε να αναγκάσει το Γουίτλαμ να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες εκλογές.

Καθώς η κρίση συνεχιζόταν, οι επιστολές του Παλατιού δείχνουν ότι ο Κερ έγραψε στον προσωπικό γραμματέα της Βασίλισσας, Martin Charteris, αναφέροντας την πρόθεση του να παρέμβει και επισημαίνοντας ότι έχει την εξουσία να αποπέμψει τον Γουίτλαμ και να διαλύσει το κοινοβούλιο.

Στις 4 Νοεμβρίου 1975, μια εβδομάδα μετά την αποπομπή του Γουίτλαμ, ο Charteris είπε στον Κερ ότι «εξετέλεσε τα καθήκοντα του Αντιβασιλέα με δεξιότητα και σοφία».

«Το ειλικρινές σας ενδιαφέρον για την κατάσταση έχει αποδειχθεί και το ίδιο ισχύει και για την αμεροληψία σας», έγραψε ο Charteris.

Παρά το γεγονός ότι αναγνώριζε πως ο Κερ είχε την εξουσία να διαλύσει το κοινοβούλιο, ο Charterisανέφερε ότι «είναι, επίσης, σαφές ότι θα χρησιμοποιήσετε αυτή την εξουσία ως έσχατη λύση, μόνο για Συνταγματικούς – και όχι για πολιτικούς – λόγους».

«Η χρήση αυτής της εξουσίας είναι βαρύτατη ευθύνη και πρέπει θα πρέπει να προχωρήσετε μόνο αν δεν υπάρχει άλλος τρόπος», έγραφε ο Charteris που προειδοποίησε τον Kerr ότι ο τότε ο αρχηγός της αντιπολίτευσης Malcolm Fraser ήθελε να τον κάνει να πιστέψει ότι η χώρα αντιμετώπιζε συνταγματική κρίση, επειδή πίστευε ότι θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές.

Την ημέρα της αποπομπής του Whitlam, 11 Νοεμβρίου 1975, ο Kerr έγραψε στο παλάτι. Κατέστησε όμως σαφές ότι δεν είχε ενημερώσει άμεσα το παλάτι για την απόφασή του για να προστατεύσει τη βασίλισσα.

O Martin Michael Charles Charteris, Baron Charteris of Amisfield (1913-1999). Ο Charteris ήταν ο Προσωπικός Γραμματέας της Βασίλισσας την περίοδο 1950-1977

«Πρέπει να πω ότι αποφάσισα να κάνω αυτό το βήμα χωρίς να ενημερώσω το παλάτι εκ των προτέρων, επειδή, σύμφωνα με το Σύνταγμα, η ευθύνη είναι δική μου και είμαι της γνώμης ότι θα ήταν καλύτερο για την Αυτού Μεγαλειότητα να μην ξέρει τι σκοπεύω να κάνω εκ των προτέρων, αν και είναι φυσικά καθήκον μου να της το πω αμέσως», έγραψε ο Κερ.

Ο Charteris αργότερα απάντησε:

«Αν μου επιτρέπετε, σας λέω με τον μεγαλύτερο σεβασμό, ότι η απόφαση σας να μην ενημερώσετε την βασίλισσα για το τι σκοπεύετε να κάνετε ήταν απολύτως σωστή με βάση τις συνταγματικές σας αρμοδιότητες και είναι θαυμαστή η σύνεση με την οποία προστατεύσατε τη θέση της Αυτού Μεγαλειότητας».

Σε δήλωση προς τον Guardian, εκπρόσωπος του παλατιού του Μπάκιγχαμ δήλωσε ότι οι επιστολές έδειξαν πως η βασίλισσα και το Παλάτι δεν είχαν κανένα ρόλο στην απόφαση του Kerr. Το παλάτι αναφέρει ότι η Βασίλισσα είχε τιμήσει τον όρκο της να κυβερνάει τον λαό της Αυστραλίας «σύμφωνα με τους νόμους και έθιμα του».

«Η δημοσίευση των επιστολών από το Εθνικό Αυστραλιανό Αρχείο (National Archives Australia) επιβεβαιώνει ότι ούτε η Αυτού Μεγαλειότητα ούτε ο Βασιλικός Οίκος είχαν ρόλο στην απόφαση του Kerr να αποπέμψει τον Whitlam», δήλωσε ο εκπρόσωπος.

Πηγές του Παλατιού τόνισαν πως αποτελεί μακροχρόνια παράδοση την οποία ο βασιλικός οίκος εξακολουθεί να πιστεύει και να τηρεί, ότι οι συνομιλίες μεταξύ των πρωθυπουργών, των Γενικών Κυβερνητών και της βασίλισσας είναι ιδιωτικές.

Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι οι επιστολές κατέστησαν σαφές ότι η βασίλισσα είχε πάντα σεβασμό προς την Αυστραλία, το αυστραλιανό σύνταγμα και τον αυστραλιανό λαό, κάτι που, όπως ανέφεραν, γίνεται σαφές και από τη δήλωση του Charteris ότι η Βασίλισσα δεν μπορούσε να παρέμβει στο θέμα.

Οι επιστολές επιβεβαιώνουν επίσης ότι, πριν από την αποπομπή, ο Kerr φοβόταν ότι ο Whitlam θα προσπαθήσει να τον απολύσει από τη θέση του γενικού κυβερνήτη.

Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ο Kerr δεν προειδοποίησε τον Whitlam για τις προθέσεις του.

Γράφοντας στις 20 Νοεμβρίου 1975, ο Kerr εξηγούσε στο παλάτι ότι δεν ήθελε να φέρει τη Βασίλισσα σε δύσκολη θέση.

«Η ιστορία αναμφίβολα θα δώσει τη δική της απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αλλά ήμουν σε μια θέση όπου, κατά τη γνώμη μου, απλώς δεν μπορούσα να διακινδυνεύσω το αποτέλεσμα της επιλογής μου για να μη βλάψω τη μοναρχία», έγραψε.

«Εάν, κατά την περίοδο των 24 ωρών, κατά τη διάρκεια των οποίων ο Whitlam θα εξέταζε τη θέση του, συμβούλευε τη βασίλισσα ότι θα έπρεπε να απολυθώ αμέσως, τότε η Βασίλισσα θα ερχόταν σε πολύ δύσκολη θέση γιατί θα έπρεπε να αποπέμψει τον ένα από τους δύο μας».

Μέχρι την περασμένη Τρίτη, οι επιστολές είχαν κρατήθηκαν μυστικές από τους Αυστραλούς πολίτες παρά την κρίσιμη σημασία τους για την ιστορία του χώρας.

Το απόρρητο των επιστολών διατηρήθηκε εξαιτίας της ταξινόμησης των αρχείων ως «προσωπικής» επικοινωνίας μεταξύ του Kerr, της Βασίλισσας και του προσωπικού γραμματέα της, εξαιρώντας τις έτσι από τις συνήθεις 30ετείς διατάξεις περί δημοσίευσης κρατικών εγγράφων που ισχύουν για τα αρχεία της Κοινοπολιτείας.

Η ιστορικός Τζέιν Χόκινγκ αμφισβήτησε αυτή την ερμηνεία μέσω του ομοσπονδιακού δικαστηρίου της Αυστραλίας και του ανώτατου δικαστηρίου και τελικά κατάφερε να αποδείξει ότι τα αρχεία δεν ήταν «προσωπικά».

Η Hocking δήλωσε στον Guardian μετά την δημοσίευση των επιστολών ότι ήταν μια «υπέροχη μέρα για τη διαφάνεια». Η Hocking είπε επίσης ότι ένιωσε «εξαιρετικά ενθουσιασμένη» που τελικά διάβασε τις επιστολές.

«Πρόκειται για μια πραγματικά ιστορική στιγμή όσον αφορά την δημοσιοποίηση των μυστικών επιστολών ανάμεσα στη βασίλισσα και τον γενικό κυβερνήτη. Είναι μια πραγματικά σημαντική ημέρα γιατί η πρόσβαση σε αυτό το υλικό θα ρίξει ένα άπλετο φως σε όσα συνέβησαν».

Ο Ντέιβιντ Φρίκερ, γενικός διευθυντής των Αρχείων, είπε επίσης ότι ήταν ευχαριστημένος με τη δημοσιοποίηση των εγγράφων και πρόσθεσε ότι αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός του Εθνικού Αρχείου, να δημοσιοποιεί σημαντικά ιστορικά έγγραφα αλλά αυτό πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το νόμο.

«Είμαι χαρούμενος για τη δημοσιοποίηση για διάφορους λόγους», δήλωσε ο Φρίκερ στο Guardian. «Αυτά τα έγγραφα έχουν σημαντικό ενδιαφέρον, χωρίς αμφιβολία. Δεν αμφισβητήσαμε ποτέ την ιστορική σημασία αυτών των εγγράφων. Δεν είναι σημαντικά  μόνο για την ιστορία, αλλά και γιατί έχουν εμπνεύσει πολλούς ανθρώπους στην Αυστραλία να ενδιαφερθούν για την ιστορία της χώρας και νομίζω ότι αυτό είναι καλό.»

Η κυκλοφορία των επιστολών του παλατιού είναι πιθανό να πυροδοτήσει νέες συζητήσεις σχετικά με τον ρόλο της μοναρχίας σε μια ανεξάρτητη Αυστραλία. Η μυστικότητα από μόνη της έχει κατακριθεί από το Κίνημα υπέρ της αβασίλευτης Δημοκρατίας της Αυστραλίας ως απόδειξη του «παραλογισμού» που θέλει ένα ξένο μονάρχη να παρεμβαίνει σε μια ανεξάρτητη δημοκρατία.

«Αυτό το είδος διαφάνειας πρέπει να είναι ο κανόνας σε μια δημοκρατία και όχι η εξαίρεση», δήλωσε ο εθνικός διευθυντής του ARM, Sandy Biar. «Ήρθε η ώρα η Αυστραλία να έχει έναν Αυστραλό ως αρχηγό του κράτους που να είναι υπόλογος στους Αυστραλούς και στην Αυστραλιανή νομοθεσία».

Η Hocking είχε χαρακτηρίσει στο παρελθόν τις επιστολές ως «το πιο σημαντικό σύνολο εγγράφων σχετικά με την αποπομπή της κυβέρνησης Whitlam που κυκλοφόρησε την τελευταία δεκαετία».

Ο Κερ απέπεμψε τον Γουίτλαμ στις 11 Νοεμβρίου 1975 την ώρα που μια βαθιά κρίση ταλάνιζε την μεταρρυθμιστική του κυβέρνηση.

Έχοντας πληγεί από την καταστροφική υπόθεση των δανείων (ως Υπουργός Ορυκτών Πόρων και Ενέργειας, ο Rex Connor προσπάθησε να δανειστεί περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια από τη Μέση Ανατολή για να βοηθήσει την εθνικοποίηση της αυστραλιανής βιομηχανίας μέσω έργων υποδομής μεγάλης κλίμακας. Οι μη συμβατικές διαπραγματεύσεις ελέγχθηκαν από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και απορρίφθηκαν από το Υπουργείο Οικονομικών, αλλά ο Κόνορ συνέχισε να διαπραγματεύεται από το παρασκήνιο με τον μυστηριώδη Πακιστανό τραπεζίτη Τίραθ Χεμάνι), την αποπομπή του αναπληρωτή του, Τζιμ Κερνς, και μια πικρή ήττα από τις εκλογές σε μια σίγουρη Εργατική έδρα. Ο Γουίτλαμ βρέθηκε σε ακόμη πιο δύσκολη θέση όταν η συντηρητική αντιπολίτευση καταψήφισε τον προϋπολογισμό της κυβέρνησης στη Γερουσία.

Ο Φρέιζερ ζήτησε από τη Γουίτλαμ να πάει σε εκλογές. Ο Κερ, πιστός μοναρχικός, παρακολουθούσε στενά στην υπόθεση και έστειλε επιστολές στο παλάτι χωρίς να το γνωρίζει ο Whitlam.

Πέντε ημέρες πριν από την αποπομπή της 11ης Νοεμβρίου, ο Κερ ανέφερε στο παλάτι ότι ο Γουάιτλαμ δεν θα διεξαγάγει εκλογές και ότι η μόνη επιλογή για την απομάκρυνσή του ήταν να τον αποπέμψει.

Ο Γουίτλαμ, ωστόσο, είχε προγραμματίσει να πραγματοποιήσει τις εκλογές για το μισό σώμα της Γερουσίας (κάθε 3 χρόνια λήγει η θητεία των μισών γερουσιαστών. Η πλήρης εναλλαγή των γερουσιαστών ολοκληρώνεται κάθε 6 χρόνια) και πήγε να το ανακοινώσει στον Κερ την ημέρα της αποπομπής του.

Όταν ο Κερ τον απέπεμψε, πυροδότησε μια συνταγματική και πολιτική κρίση που έπληξε το έθνος και οδήγησε σε χρόνια οργής.

Ο Γουάιτλαμ διατήρησε την εμπιστοσύνη της βουλής μετά την αποπομπή του, αλλά ηττήθηκε με διαφορά στις εκλογές που πραγματοποιήθηκαν μερικές εβδομάδες αργότερα.

(Πηγή: The Gurdian, abc, sbs news, SMH)

5 recommended
26 views
bookmark icon